Тамақта түйін тұрғандай сезім: мүмкін себептері

Тамақта түйін тұрғандай сезім көбіне нақты кедергімен байланысты емес. Көбінесе бұл — шырышты қабықтағы өзгерістерге немесе жұтқыншақ бұлшықеттерінің жұмысына байланысты субъективті сезім. Адам қысылу, бірдеңе тұрып қалғандай немесе кернеу сезінеді, бірақ шын мәнінде тыныс жолдары ашық болады.

Жұтқыншақтың шырышты қабығында жүйке ұштары көп, сондықтан аз ғана тітіркенудің өзі бөгде зат сияқты сезілуі мүмкін. Егер оған бұлшықеттердің кернеуі қосылса, тұрақты қысым сезімі пайда болады. Бастапқы кезеңде тамақ ауырғанда көрсетілетін алғашқы көмек шаралары көмектесуі мүмкін — жылы сусын ішу, дауысқа түсетін жүктемені азайту, ауаны ылғалдандыру.

Бірақ бұл белгі әдетте жалғыз болмайды. Көбіне ол басқа белгілермен бірге жүреді — тамақтағы жайсыздық, құрғақтық, жыбырлау немесе ауырсыну. Дәл осы белгілердің жиынтығы не болып жатқанын түсінуге көмектеседі. Егер қабыну белгілері болса, кешенді тәсілге шырышты қабықты тыныштандыратын өсімдік тектес препараттарды қосуға болады.

Тамақтағы түйін: себептері – қабынудан функционалдық бұзылыстарға дейін

Көп жағдайда негізінде шырышты қабықтың реакциясы немесе бұлшықет тонусының өзгеруі жатады. Бірақ соған қарамастан, неге тамақта түйін пайда болады деген сұраққа біржақты жауап жоқ. Әртүрлі факторларды қарастырайық.

Қабыну процестері

Ең жиі кездесетін себептердің бірі — жоғарғы тыныс алу жолдарының қабынуы. Фарингит, тонзиллит немесе ларингит кезінде шырышты қабық инфекцияға жауап беріп, қан айналымы күшейіп, ісіну дамиды. Нәтижесінде ол қалыңдап, түйін сезімі пайда болады.

Сол себепті тамақта тұрақты жайсыздық, қысым немесе бөгде зат сияқты сезім пайда болады. Бадамша бездер де маңызды рөл атқарады — олар инфекциядан қорғайды және үлкейіп, қысылу сезімін күшейтуі мүмкін. Мұндай жағдайда тамақ ауруы мен түйін сезімі қатар жүреді.

Құрғақтық және шырышты қабықтың тітіркенуі

Жұтқыншақтың шырышты қабығы сыртқы факторларға өте сезімтал. Құрғақ ауа, темекі түтіні, ауызбен тыныс алу және ұзақ сөйлесу қорғаныш қабатын бұзады.

Нәтижесінде:

• жыбырлау және жайсыздық;
• тамақтағы тітіркену;
• кедір-бұдыр сезімі пайда болады.

Осы факторлардың жиынтығы да жиі тамақта түйін тұрғандай сезім береді.

Рефлюкс және асқазанның әсері

Кейде себеп тыныс жолдарында емес. Мысалы, асқазанның ішіндегі қосындысы өңеш арқылы жоғары көтеріліп, жұтқыншаққа жетуі мүмкін. Бұл гастроэзофагеальды рефлюкс деп аталады. Оның салдары — жұтынғанда мұрын-жұтқыншақта жайсыздық, күйдіру және созылмалы тітіркену. Мұндай жағдайда тамақтағы түйін сезімі суық тиюмен байланысты емес және бұл жағдайда гастроэнтерологтың кеңесі қажет.

Аллергиялық реакциялар және постназальды ағу

Аллергия немесе ұзаққа созылған мұрыннан ағу кезінде шырыш жұтқыншақтың артқы қабырғасы бойымен ағады. Бұл рецепторлардың тұрақты тітіркенуін тудырады.

Негізгі белгілер:

• тамақтағы жағымсыз сезімдер;
• шырыш сезімі;
• жиі жұтыну қажеттілігі.

Бұл жағдай ұзаққа созылуы мүмкін, ал тітіркенуді азайту үшін негізгі себеппен күресу қажет.

Психоэмоционалдық факторлар

Жүйке жүйесі жұтқыншақ бұлшықеттеріне тікелей әсер етеді. Күйзеліс немесе мазасыздық кезінде олардың тонусы жоғарылайды. Түйілу пайда болып, қабыну болмаса да түйін сияқты сезіледі. Кейде жұтыну координациясы да бұзылады. Мұндай жағдайда белгі назар аударғанда күшейіп, көңіл бөлмегенде азаяды.

Тамақтағы түйін: бұл не және сезімді қалай дұрыс бағалау керек

Көбінесе бұл жағдай қысылу немесе жұтынғанда бірдеңе тұрып қалғандай сезім ретінде сипатталады. Тыныс алу еркін болғанымен, ішкі жайсыздық байқалады.

Тағы бірнеше типтік көріністер:

• кешке қарай жағымсыз сезімдер күшейеді;
• жайсыздық тамақ қабылдаумен байланысты емес;
• жұтынғанда кернеу сезімі сезіледі;
• құрғақ жөтел және тамақта түйін сезімі болады.

Себебін тек сезімге қарап анықтау қиын, бірақ кейбір заңдылықтарды байқауға болады:

1. Қабынуда ауырсыну күшейеді, қызару пайда болады және дискомфорт артады.
2. Құрғақтықта — тамақта түйін және жыбырлау болады. Жылы сусын ішкеннен кейін жеңілдейді.
3. Рефлюксте күйдіру сезімі пайда болып, тамақтан кейін күшейеді.
4. Күйзелісте белгілер тұрақсыз, эпизодтық болады және қобалжу кезінде күшейеді.

Өзіңізге мұқият қарау нақты жағдайды түсінуге және қосымша тексеріс қажет пе екенін анықтауға көмектеседі.

Қашан алаңдамауға болады

Келесі белгілер жағдайдың қауіпсіз екенін көрсетеді:

• белгі кейде ғана пайда болады, тұрақты емес;
• айқын ауырсыну жоқ;
• температура болмайды;
• түйін сезімі су ішкеннен немесе демалғаннан кейін азаяды.

Қашан дәрігерге қаралу қажет

Көп жағдайда себептері зиянсыз болуы мүмкін, бірақ кейбір жағдайларда міндетті түрде дәрігерге бару керек.

Мына жағдайларда маманға қаралған жөн:

• белгі 5–7 күннен ұзақ сақталса;
• тамақта түйін сезімімен қатар жұтыну кезінде ауырсыну болса;
• жоғары температура пайда болса;
• жұтыну кезінде ауырсыну, бірақ қиын болса;
• ауа жетпей жатқандай сезім болса;
• жайсыздық күшейіп, жақсару болмаса;
• жұтқыншақтың шырышты қабығы тітіркенсе.

Бұл белгілер айқын қабынудың, бактериялық инфекцияның немесе диагностика қажет ететін басқа жағдайлардың нақты көрсеткіштері болып табылады.

Жайсыздықты қалай азайтуға болады

Көп жағдайда көмектесетін шаралар:

• жеткілікті мөлшерде жылы сұйықтық ішу;
• бөлмедегі ауаны ылғалдандыру;
• дауысқа түсетін жүктемені азайту;
• тым ыстық, суық немесе тітіркендіргіш тағамдардан бас тарту;
• темекі шекпеу;
• шаң, өткір иістер және басқа тітіркендіргіштерді жою.

Шырышты қабық тітіркенгенде симптоматикалық шаралар көмектеседі — шаю, шәрбаттар және тамаққа арналған таблеткалар. Әрі қарайғы емдеу толықтай себепке байланысты: рефлюкс кезінде тамақтану мен режимді түзету қажет, қабынуда — инфекциямен күресу, ал күйзеліс кезінде — бұлшықет кернеуімен жұмыс істеу қажет.