Ересектердегі ЖРВИ-дің жиі қайталануы: бұл нені білдіруі мүмкін?

Ересек адамның жылына бірнеше рет суық тиіп ауыруы – сирек кездесетін жағдай емес. Бірақ егер мұрыннан су ағу, тамақтың жыбырлауы және ауыруы ай сайын дерлік қайталанса, жағдайға кеңірек қараған жөн. Ересектердегі ЖРВИ-дің жиі қайталануы көбіне инфекцияның бұрыннан тітіркенген тамаққа, мұрынның бітелуіне, құрғақ ауаға, ұйқының қанбауына және қарқынды жұмыс ырғағына қосылуынан болады.

Тамақ ең бірінші әрі ең осал орынға айналуы мүмкін. Аурудың басында тамақ құрғайды, ашып ауырады, жұтынғанда ауырсынады, үнемі жұтынғысы немесе жөтелгісі келеді. Сондықтан суық тиюдің, тамақтың ауырыуы мен жыбырлауының алғашқы белгілері пайда болғанда не істеу керектігін білу және маусымдық жағдайдың қай кезде ерекше назар аударуды қажет ететінін ажырата білу маңызды.

Ересектердегі ЖРВИ-дің жиі қайталануы деп нені есептеуге болады?

Орта есеппен ересектер жылына екі-үш рет суық тиіп ауырады. Бұл қалыпты көрсеткіш, әсіресе адам ұжымда жұмыс істесе, қоғамдық көлікпен жүрсе немесе балалармен көп уақыт өткізсе. Іс жүзінде аурудың саны ғана емес, оның қалай өтетіні де маңызды.

Ересектердегі суық тиюдің жиі қайталануы туралы мына жағдайларда айтылады:

• бір маусым ішінде ауру бірнеше рет қатарынан қайталанса;
• тамақтың ауыруы, жөтел немесе әлсіздік әдеттегіден ұзақ сақталса;
• жаңа суық тию алдыңғысынан кейін көп ұзамай қайта басталса.

Мұндай жағдайда тамақ ауырса не істеу керек және неліктен мен суық тиюмен жиі ауырамын деген сұрақтар туындауы заңды. Мәселе міндетті түрде иммунитеттің төмендеуінде емес. Кейде оның себебі – вирустық жүктеменің жоғары болуы, кейде – өмір салты, ал кейде – тамақ пен мұрын-жұтқыншақтың шырышты қабығының созылмалы түрде тітіркенген күйде болуы.

Неліктен ересек адам суық тиюмен жиі ауыруы мүмкін?

Бірінші себеп өте түсінікті – вирустармен жиі байланыста болу. Кеңсе, қоғамдық көлік, іссапарлар, мектеп жасындағы балалардың үйде болуы, инфекциялардың маусымдық өршуі – мұның бәрі ересектерде ЖРВИ жұқтыру қаупін айтарлықтай арттырады.

Екінші себеп – аурудан кейін толық қалпына келмеу. Дене қызуы түсе салысымен адам бірден күнделікті белсенді өміріне қайта оралса, шырышты қабықтардың қалпына келуі баяулайды. Соның салдарынан жаңа вируспен аз ғана байланысудың өзі ауырлау өтеді.

Жоғарғы тыныс жолдарының осалдығын арттыратын қосымша жағдайлар да маңызды рөл атқарады:

• мұрынның созылмалы бітелуі және ауызбен тыныс алу;
• жиі синусит немесе ұзаққа созылған тұмау;
• созылмалы тонзиллит немесе фарингит;
• темекі шегу, вейп қолдану, шаңмен және химиялық тітіркендіргіштермен тұрақты байланыс;
• айқын күйзеліс, ұйқының қанбауы және шамадан тыс физикалық шаршау.

Жиі суық тиюдің себебі әдетте бірнеше фактордың қатар әсер етуінен болатынын түсіну маңызды. Сондықтан мәселені де кешенді түрде шешу қажет.

ЖРВИ кезінде тамақ тарапынан қандай белгілер пайда болуы мүмкін?

Ересектердегі ЖРВИ-дің классикалық белгілері – мұрыннан су ағу, мұрынның бітелуі, әлсіздік, жөтел және тамақтағы жайсыздық.

• Вирустық инфекцияға тән белгілер:
• тамақтың құрғауы, ашуы, күйдіру сезімі;
• жұтынған кездегі ауырсыну;
• тамақтың қырналғандай болуы немесе бөгде зат тұрғандай сезім;
• жұтқыншақтың артқы қабырғасының тітіркенуінен болатын жөтеліп алу;
• қабыну көмейге таралса, дауыстың қарлығуы;
• мұрын-жұтқыншақтан шырыштың ағып жатқандай сезімі.

Көп жағдайда аурудың алғашқы күндерінде ересектердегі ЖРВИ дәл осылай басталады. Ал тұмау кезінде бұған қоса дене қызуының жоғарылауы, дененің сырқырауы, айқын әлсіздік және жалпы жағдайдың күрт нашарлауы байқалады. Сондықтан ересектердегі тұмаудың белгілері кәдімгі суық тиюге қарағанда ауырлау өтеді.

Жиі суық тию қай кезде жүктемемен, күйзеліспен және өмір салтымен байланысты болуы мүмкін?

ЖРВИ-дің жиі қайталануына күнделікті өмірдегі бастапқыда маңызды болып көрінбейтін, бірақ барлығы қосылғанда айтарлықтай әсер ететін факторлар ықпал етеді. Оларға мыналар жатады:

• ұдайы ұйқының қанбауы және аурудан кейін толық қалпына келуге уақыт бөлмеу;
• үй-жайдағы шамадан тыс құрғақ ауа;
• дауысқа түсетін жоғары жүктеме – сабақ беру, келіссөздер жүргізу, колл-орталықтағы жұмыс, көпшілік алдында сөйлеу;
• темекі шегу және тітіркендіргіш факторлардың тұрақты әсері;
• ауруды «аяқ үсті жүріп өткізу» әдеті.

Сондықтан «ЖРВИ-мен жиі ауырамын» деген жағдай тек жаңа вирустармен ғана емес, мұрын-жұтқыншақтың шырышты қабығының толық қалпына келуге мүмкіндігі болмағанымен де байланысты болуы мүмкін.

ЖРВИ жиі қайталанса не істеу керек?

Негізгі мақсат – кезекті ауруды өткеру ғана емес, келесі рет қайта пайда болу қаупін азайту. Сондықтан ересектерге арналған әмбебап вирусқа қарсы дәріні іздеудің орнына, барлық жағдайды жан-жақты бағалау маңызды.

Шынымен пайдалы болатын шаралар:

• ауру белгілері кезінде бірнеше күн бойы жеңілдетілген режимді сақтау;
• алғашқы жақсарудан кейін емдеуді тоқтатпау;
• үйдегі және жұмыс орнындағы ауа ылғалдылығын бақылау;
• мұрынмен тыныс алуды қадағалау және ұзаққа созылған мұрын бітелуін елемеу;
• жеткілікті мөлшерде сұйықтық ішу;
• тамақ тітіркенген болса, дауысқа түсетін жүктемені азайту;
• дәрігердің тағайындауынсыз антибиотиктер қабылдамау.

Белгілерді бақылап отыру да пайдалы. Егер аурудың қаншалықты жиі қайталанатынын, неден басталатынын, тамақтың қанша уақыт ауыратынын және таңертең күшейе ме, жоқ па екенін жазып жүрсеңіз, дәрігерге оның қайта жұққан вирустық инфекция ма, созылмалы қабыну ма, постназальды шырыштың ағуы ма, әлде рефлюкс пе екенін анықтау оңайырақ болады.

Қашан дәрігерге қаралу керек?

Келесі жағдайларда дәрігерге қаралған жөн:

• тамақтың ауыруы 7–10 күннен ұзақ сақталса және айқын жақсару болмаса;
• суық тию тым жиі қайталанса;
• бір жақты ауырсыну пайда болса, жұтыну немесе ауызды ашу қиындаса;
• жағдай жақсарғаннан кейін дене қызуы қайта көтерілсе;
• айқын дауыс қарлығуы, ентігу немесе бадамша бездерде жабынды пайда болса;
• суық тиюдің арасында да тамақтағы жайсыздық, құрғақтық немесе бөгде зат тұрғандай сезім сақталса.

Егер өзіңізді жайсыз сезіну тым жиі мазаласа немесе жөтелмен, әлсіздікпен және тамақтың тітіркенуімен қатар жүретін ұзаққа созылған ЖРВИ басылмаса, өздігінен емделмеңіз және бәрі өздігінен өтеді деп күтпеңіз. Білікті медициналық көмекке жүгінген дұрыс.