Қоңыр күздегі күн сәулесінің жетіспеушілігі денсаулыққа қалай әсер етеді

Күз — жедел респираторлық инфекциялардың жиілігі едәуір артатын кезең. Бұл балаларға да, ересектерге де қатысты. Неліктен бұлай болатынын және мұндай аурулардың алдын қалай алуға болатынын ойлап көрдіңіз бе?

Біз күзде жиі суық тиіп ауырамыз — бұл факт.

Қоңыржай климатты елдерде суық тиюмен байланысты вирустық инфекциялардың ең көп саны қазаннан наурызға дейін тіркеледі. Деректер балалардың жылына 10 ретке дейін суық тиюі мүмкін екенін көрсетеді, ал бұл аурулардың көпшілігі суық айларға сәйкес келеді. Ересектер, әрине, балаларға қарағанда сирек ауырады (жылына 2–4 рет), бірақ оларда да суық тию жағдайларының көбі күз бен қыс мезгілінде байқалады. Нақтырақ эпидемиологиялық деректерге сәйкес, суық тиюдің ең көп саны қазан-қараша және қаңтар-ақпан айларында тіркеледі. Бұл бақылауларды терапевтер де растайды: олардың мәліметінше, күзде және қыста жоғарғы тыныс жолдары ауруларына байланысты қабылдауға келетін адамдар саны жылдың қалған бөлігімен салыстырғанда 30–40%-ға артады.

Неліктен күзде суық тию жиілейді?

Күзде бірнеше себепке байланысты жиі суық тигізіп аламыз. Бұл себептер ауа райы жағдайларымен, сондай-ақ біздің мінез-құлқымызбен және ағзамыздың күзгі күндерге реакциясымен байланысты.

• Күзде ауа температурасы төмендей бастайды, бұл тыныс алу жүйесіне және суық тиюді тудыратын респираторлық вирустарға сезімталдығына тікелей әсер етеді. Салқын ауа мұрын мен тамақтың шырышты қабықтарының кебуіне әкеледі. Құрғаған шырышты қабықтар ауру қоздырғыштарының енуінен нашар қорғайды.
• Сонымен қатар, жылыту маусымына байланысты үй-жайларда сақталатын төмен ылғалдылық вирустардың ауада ұзақ өмір сүруіне ықпал етеді. Олардың кейбіреулері, мысалы, риновирустар (суық тиюдің негізгі себебі), төмен температурада жақсы көбейеді және күзде жиі кездеседі.
• Бұдан бөлек, суық айларда адамдар мектептер, дүкендер, кеңселер және қоғамдық көлік сияқты жабық әрі нашар желдетілетін орындарда көбірек болады. Мұндай жағдайда вирустар әлдеқайда оңай таралады, әсіресе ауа-тамшы жолы арқылы (түшкіру, жөтелу немесе сөйлесу кезінде).
• Суық температуралар жалпы иммундық жүйені әлсіретуі мүмкін, әсіресе маусымға сай киінбегенде немесе температура айырмашылығы қатты болатын орындар арасында жиі жүргенде. Суықтың өзі суық тиюдің тікелей себебі болмаса да, зерттеулер ұзақ уақыт суықтың әсері иммундық жүйенің белсенділігін, әсіресе шырышты қабықтар деңгейінде төмендетуі мүмкін екенін көрсетеді. Бұл вируспен байланысқан кезде инфекцияның дамуын жеңілдетуі ықтимал.

Күннің біздің иммунитетіміздегі рөлі қандай?

Қыс пен күзде суық тиюдің жиілеуіндегі өте маңызды факторлардың бірі күн сәулесінің болуы немесе дәлірек айтқанда, оның жетіспеушілігі. Біз күзгі және қысқы айларда күн сәулесінің азаятынын білеміз (бұлттар мен жаңбыр көп болады), күн көкжиектен төмен орналасады және күн сәулелерінің түсу бұрышы кішірейеді. Осы факторлардың барлығы терімізде эндогенді D дәруменінің түзілуінің төмендеуіне әкеледі.

Бұл маңызды, себебі D дәрумені иммундық жүйенің жұмысында негізгі рөл атқарады. Біріншіден, ол Т-лимфоциттер мен макрофагтар сияқты иммундық жасушалардың түзілуі мен белсенділігін қолдайды, бұл жасушалар ауру қоздырғыштарымен күресуге жауап береді. Сонымен қатар, D дәрумені иммундық жауапты реттеуге және шамадан тыс қабынудың алдын алуға көмектеседі.

Күн сәулесінің жетіспеушілігі денсаулығымыздың басқа қырларына әсер ете ме?

Күн сәулесінің жетіспеушілігі тек D дәруменінің түзілуінің төмендеуіне және осы кезеңде вирустық инфекциялардың жиілеуіне ғана әкелмейді. Ұзақ уақыт қараңғылықта болу біздің табиғи циркадты ырғақтарымызды бұзуы мүмкін, бұл ұйқының саны мен сапасының төмендеуіне алып келеді. Демалыстың жеткіліксіз болуы иммундық жүйені де әлсіретеді, өйткені ағзаның қалпына келуі мен иммундық жауаптың күшеюі негізінен терең ұйқы кезінде жүреді. Күзде көптеген адамдар күн сәулесінің азаюына байланысты көңіл күйінің нашарлауын сезінеді, бұл маусымдық аффективті бұзылысқа әкелуі мүмкін. Өз кезегінде бұл физикалық белсенділіктің төмендеуіне, тамақтану әдеттерінің өзгеруіне және ұйқы мәселелеріне себеп болады, ал мұның бәрі иммундық жүйенің вирустар мен суық тиюге қарсы күресу қабілетіне әсер етеді.

Егер сіз суық тиіп ауырып қалсаңыз, не істеу керек?

Жоғарыда аталған факторларға байланысты бәріміз де вирустық инфекцияларға көбірек бейім боламыз және суық тию маусымында ауырып қалуымыз әбден мүмкін. Сондықтан ағзаға инфекциямен тезірек күресуге және қалпына келуге көмектесу үшін алдын ала дайын болған жөн.

Күзгі суық тию кезінде вирустардың көбеюін тежейтін және иммундық жүйені нығайтатын өсімдік тектес препараттар жақсы шешім болуы мүмкін. Осылайша олар вирустық аурулардың белгілерін жеңілдетіп, ұзақтығын қысқартып қана қоймай, ағзаны жаңа инфекциялардан да қорғайды.