Климат пен құрғақ ауа тамақ жағдайына қалай әсер етеді

Тамақтың шырышты қабатының жағдайы адамның күнделікті қандай ауамен тыныс алатынына тікелей байланысты. Суық мезгілде, жылыту маусымында немесе ылғалдылығы төмен аймақтарда көптеген адамдар құрғақтық, жыбырлау және жайсыздық сезінеді. Бұл инфекция болмаса да пайда болуы мүмкін және көбінесе ұйқыдан кейін немесе ұзақ уақыт бөлмеде болғаннан кейін айқынырақ байқалады.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының деректеріне сәйкес, құрғақ ауа шырышты қабаттың қорғаныс функцияларын төмендетеді, соның салдарынан ол сыртқы әсерлерге және микрожарақаттарға осал болады. Бірақ тамақтағы құрғақтық пен тітіркену мазаласа не істеу керек? Алдымен себептерін анықтау қажет.

Құрғақ ауа шырышты қабатқа қалай әсер етеді

Жұтқыншақтың шырышты қабаты маңызды қорғаныс қызметін атқарады. Ол кіретін ауаны ылғалдандырады, шаң бөлшектері мен микроорганизмдерді ұстап қалады және жергілікті иммунитеттің қалыптасуына әсер етеді.

Ылғалдылық деңгейі төмендегенде, жайсыздықты біртіндеп күшейтіп, тамақты тітіркендіретін өзгерістер болады:

• шырышты қабат бетінің табиғи ылғалдануы азаяды;
• тыныс жолдарының өзін-өзі тазарту тиімділігі төмендейді;
• суық ауа мен шаңға сезімталдық артады;
• тітіркену және қабыну реакциясының пайда болу ықтималдығы өседі.

Нәтижесінде құрғақтық, шаншу сезімі пайда болады, кейде тамақтың тітіркенуіне байланысты жөтел және тамақты тазартқысы келу сезімі байқалады.

Үйдегі микроклимат: нормалар және жиі кездесетін қателіктер

Кейде тамақ ауырып, басқа айқын себептер болмаса — мәселе бөлмедегі микроклиматта болуы мүмкін. Тыныс алу жолдары үшін қолайлы жағдай — ылғалдылық 40–60% және температура 18–22°C шамасында.

Алайда тәжірибеде бұл тепе-теңдікті бұзатын жағдайлар жиі кездеседі:

• бөлменің, әсіресе түнде, шамадан тыс жылы болуы;
• бөлмені тұрақты желдетудің болмауы;
• жылытқыштар мен кондиционерлерді пайдалану;
• жабық бөлмеде ұзақ уақыт болу.

Осының салдарынан уақыт өте келе, бастапқыда бәрі қалыпты болса да, тамақтың шырышты қабаты құрғайды.

Неліктен таңертең белгілер күштірек болады

Түнде ұйқы кезінде сілекей бөлінуі азаяды, ал ол қалыпты жағдайда табиғи ылғалдандыруды қамтамасыз етеді. Егер ауа құрғақ болса, шырышты қабат бірнеше сағат бойы қосымша қорғаныссыз қалады.

Жағдай мұрын бітелгенде ауызбен тыныс алумен күшейеді. Бұл кезде ауа ағыны тікелей жұтқыншаққа әсер етіп, оны құрғатады. Нәтижесінде таңертең тамақ тітіркенген болады.

Таңертең бұл келесідей көрінеді:

• құрғақтық сезімі;
• жеңіл жыбырлау;
• сөйлегенде және су ішкенде жайсыздық.

Белсенділік қалпына келіп, сұйықтық қабылдағаннан кейін жағдай әдетте жақсарады.

Климат пен қоршаған ортаның әсері

Бөлмедегі микроклиматтан бөлек, сыртқы орта да маңызды рөл атқарады. Әсіресе суық және құрғақ ауа.

Шырышты қабаттың тітіркенуін күшейтетін факторларға мыналар жатады:

• сырттағы ауаның төмен ылғалдылығы;
• ылғалдың булануын жылдамдататын суық жел;
• бөлмеден сыртқа шыққанда температураның күрт өзгеруі;
• шаң, түтін, ұсақ бөлшектер.

Бұл факторлардың тұрақты әсері кезінде шырышты қабат сезімтал болып, кез келген тітіркендіргіштерге тезірек жауап береді.

Неліктен күзде және қыста мәселе күшейеді

Суық мезгілде тамақтағы құрғақтықтың себептері әлдеқайда көп болады. Адамдар сағаттап жабық бөлмелерде отырады, онда жылыту жүйесі белсенді жұмыс істейді. Бөлмені желдету сирек болады, ал ауаның ылғалдылығы төмендейді.

Сыртқы орта мен бөлме арасындағы температура айырмашылығы артады, бұл тыныс алу жолдарына қосымша жүктеме түсіреді. Сонымен қатар маусымдық респираторлық инфекциялардың белсенді таралуын да ұмытпау керек.

Қауіп топтары

Кейбір адамдар бұл мәселеге көбірек сезімтал болады. Бұл физиологиялық ерекшеліктерге де, өмір салтына да байланысты.

Көбінесе жайсыздық мына адамдарда кездеседі:

• шырышты қабаты жұқа әрі сезімтал балаларда;
• созылмалы ЛОР-аурулары бар адамдарда;
• жұмыс барысында дауысты белсенді қолданатын адамдарда;
• аллергиялық реакциялары бар адамдарда;
• кондиционері бар бөлмелерде жұмыс істейтін кеңсе қызметкерлерінде.

Қай кезде құрғақтық дәрігердің назарын қажет етеді

Құрғақтық пен қышу әрдайым ауруды білдірмейді, бірақ мәселе шешілмесе, тұрақты жайсыздық дамуы мүмкін, сонымен бірге тамақтың тітіркенуінен жөтел пайда болады.

Маманға жүгіну керек, егер:

• белгілер 7–10 күннен артық сақталса;
• ауырсыну немесе күйдіру пайда болса;
• дауыс қарлығып қалса;
• жөтел тұрақты сипат алса;
• жайсыздық жұтынуға немесе сөйлеуге кедергі жасаса.

Тамақ денсаулығын қалай қолдау керек

Шырышты қабат үшін қалыпты жағдайды қалпына келтіру — алдын алудың негізгі бөлігі. Ең алдымен қолайлы микроклимат жасап, тітіркендіретін факторларды жою маңызды.

Практикалық шараларға мыналар жатады:

• тұрмыстық құрылғылар арқылы ауаның ылғалдылығын бақылау;
• бөлмелерді тұрақты желдету;
• жеткілікті мөлшерде сұйықтық ішу;
• түтінмен және ластанған ауамен байланысты азайту;
• мұрынмен еркін тыныс алуды қамтамасыз ету.

Бұл әрекеттер сыртқы жағдайларға қарамастан өзіңізді жайлы сезінуге мүмкіндік беретін табиғи қорғаныс механизмдерін сақтауға көмектеседі.