Неліктен күзде және қыста ағза респираторлық жүктемемен нашар күреседі

Күз бен қыс мезгілі көбіне тамаққа қатысты шағымдардың көбеюімен қатар жүреді. Әдетте қатты суық тиіп ауырмайтын адамдардың өзінде осы кезеңде тамақтың құрғауы, жыбырлауы, жұтынған кездегі жайсыздық және шырышты қабықтың үнемі тітіркеніп тұрғандай сезімі жиірек байқалады. Оның себебі қарапайым — күзде және қыста жоғарғы тыныс жолдарына түсетін респираторлық жүктеме артады.

Мұрынның, жұтқыншақтың және көмейдің шырышты қабығы бір мезгілде ауаны ылғалдандырып, жылытуы, шаң бөлшектері мен микроорганизмдерді ұстап қалуы, ал инфекция кезінде — қабынумен де күресуі қажет. Сондықтан суық мезгілде тамақтың ауыруы мен қабынуы кезіндегі ұсыныстар тек инфекцияның өзін ғана емес, сыртқы орта жағдайларын да ескеруі тиіс.

Неліктен күзде және қыста респираторлық жүктеме артады?

Күзде және қыста адамдардың жиі ауыратынын көбіне иммунитеттің әлсіреуімен түсіндіреді. Іс жүзінде жағдай бұдан күрделірек. Суық мезгіл тыныс жолдарының жұмыс істеу ортасын өзгертеді және бір мезгілде вирустармен байланысу ықтималдығын арттырады.

Әдетте себеп бір ғана факторда емес, бірнеше фактордың қатар әсер етуінде:

• үй-жайдағы құрғақ ауа;
• сырттағы суық ауа;
• мұрынның бітелуіне байланысты ауызбен тыныс алу;
• температураның күрт өзгеруі;
• вирустардың кеңірек таралуы.

Адамдар жабық үй-жайларда ұзақ уақыт болады, қоғамдық көлікті жиі пайдаланады, кеңселерде жұмыс істейді, мектептерде, сауда орталықтарында және адамдар көп жиналатын басқа орындарда көбірек уақыт өткізеді. Мұндай жағдайда респираторлық инфекциялар жеңілірек таралады. Ал суық тию маусымында тамақтың ауыруы жылы мезгілмен салыстырғанда күштірек сезіліп, ұзаққа созылуы мүмкін.

Сонымен қатар, маусымдық суық тиюдің белгілері әрдайым бірдей бола бермейтінін есте ұстаған жөн. Мысалы, риновирустық инфекция көбіне мұрыннан су ағумен, түшкірумен, мұрын-жұтқыншақтың тітіркенуімен және тамақтың жыбырлауымен қатар жүреді, ал құрғақ ауа жағдайында бұл белгілер одан да айқын байқалады.

Суық мезгіл тамақтың жағдайына қалай әсер етеді?

Күзде немесе қыста суық тиген кезде көбіне ең алдымен тамақ зардап шегеді. Жұтқыншақ — ауамен, мұрын-жұтқыншақтан ағатын шырышпен, сусындармен, тағаммен және микроорганизмдермен үнемі байланыста болатын аймақ.

Шырышты қабық жеткілікті ылғалданған кезде ол қорғаныш тосқауылы ретінде жұмыс істейді — тітіркендіргіштердің бір бөлігін ұстап қалады, оның бетін тазартуға көмектеседі және тіндердің жайлы күйін сақтайды. Ал егер бұл қорғаныш қабаты жұқарса, бәріне таныс белгілер пайда болады: құрғақтық, ашыту, тырналғандай сезім, жұтынған кездегі ауырсыну, үнемі жөтелгісі келу немесе бір жұтым су ішкісі келу.

Суық мезгілде қабынудың өзі айқын болмаса да, тамақтағы жайсыздық басқа факторлардың әсерінен сақталатын жағдайлар жиі кездеседі. Мысалы, адам вирустық инфекциядан айыққанымен, мұрны бітелгендіктен әлі де ауызбен тыныс алады, ауасы құрғақ әрі ыстық бөлмеде ұйықтайды және күні бойы көп сөйлейді. Нәтижесінде шырышты қабық толық қалпына келіп үлгермейді де, тамақ күтілген уақыттан ұзақ мазалайды.

Құрғақ ауа, температураның күрт өзгеруі және шырышты қабықтың тітіркенуі

Суық мезгілдегі ең жиі ескерілмейтін факторлардың бірі — үй-жайдағы құрғақ ауа. Жылыту жүйесі жұмыс істеген кезде ауа ылғалдылығы жиі төмендейді, соның салдарынан шырышты қабық құрғайды және өзінің қорғаныштық қызметін нашар атқара бастайды. Осындай жағдайда тіпті жеңіл вирустық қабынудың өзі немесе мұрыннан ағатын кәдімгі шырыш та айқынырақ сезіледі.

Құрғақ ауа әсіресе түнде және таңертең тамақтың жағдайына қатты әсер етеді. Егер адам аузын ашып ұйықтаса, қорылдаса немесе жай ғана ауасы тым ыстық бөлмеде тұрса, таңертең тамақтың құрғауы мен тітіркенуі пайда болуы мүмкін, ал күндіз бұл сезім әлсірейді.

Қандай белгілер тамақтың қабынуын көрсетуі мүмкін?

Қыстағы кез келген жайсыздық айқын қабынуды білдіре бермейді, бірақ көбіне дәл қабынуға тән белгілер бар. Олар:

• жұтынған кезде ауырсыну немесе айқын жайсыздық;
• тамақтың жыбырлауы, ашытуы, тырналғандай сезім;
• шырышты қабықтың қызаруы, тамақтың ашып ауыруы;
• жұтқыншақтың артқы қабырғасының тітіркенуінен болатын жөтел немесе ауық-ауық жөтелу;
• егер қабыну көмейге таралса, дауыстың қарлығуы;
• тамақта шырыштың тұрғандай немесе мұрын-жұтқыншақтан ағып жатқандай сезім.

Суық тию маусымында тамақты қолдау үшін не істеуге болады?

Осындай күрделі кезеңде келесі қарапайым нәрселерге көңіл бөлген жөн:

• ауа ылғалдылығын бақылау және бөлмені шамадан тыс жылытып жібермеу;
• бөлмелерді үнемі желдетіп тұру;
• жеткілікті мөлшерде сұйықтық ішу;
• мүмкіндігінше мұрынмен тыныс алуды қалпына келтіру, мұрынның бірнеше апта бойы бітеліп жүруіне жол бермеу;
• тамақ тітіркеніп тұрса, дауысқа шамадан тыс күш түсірмеу;
• темекі шегуден және темекі түтінімен байланыстан аулақ болу;
• дәрігердің тағайындауынсыз антибиотиктерді қабылдамау.

Қашан дәрігердің кеңесі қажет?

Күзгі-қысқы кезеңдегі тамақтағы жайсыздық әрдайым қауіпті емес, бірақ кейбір жағдайларда оны тек құрғақ ауаға немесе кезекті суық тиюге жаба салуға болмайды.

Келесі жағдайларда дәрігерге қаралу қажет:

• тамақтың ауыруы бір аптадан ұзақ сақталса немесе күшейе түссе;
• жұтыну, ауызды ашу немесе тыныс алу қиындаса;
• дене қызуы жоғары болса немесе жағдай жақсарғаннан кейін қайта көтерілсе;
• бадамша бездерде жабынды пайда болса, айқын ісіну немесе бір жақты қатты ауырсыну байқалса;
• дауыстың қарлығуы екі аптадан ұзақ сақталса;
• белгілер тым жиі қайталанса және әрбір вирустық инфекция ұзаққа созылатын тамақ қабынуымен аяқталса.

Күз бен қыс шынымен де жоғарғы тыныс жолдарының шырышты қабығына ауыр жағдай туғызады және қыста суық тию — қалыпты құбылыс. Бірақ бұл көктемге дейін тамақтың үнемі жыбырлауы, құрғауы және ауыруы қалыпты жағдай дегенді білдірмейді. Егер белгілер жиі қайталанса, күшейе түссе немесе кәдімгі вирустық инфекцияның әдеттегі көрінісіне сәйкес келмесе, маусымның аяқталуын күтпей, оның себебін дәрігермен бірге анықтаған дұрыс.