Неге таңертең тамақ ауырады

Кешке жағдай қалыпты болып, ал таңертең ұйқыдан оянғаннан кейін тамақтың ауыруы жиі кездесетін жағдай. Бірақ бұл әрдайым суық тиюмен байланысты емес.

Таңертеңгі жайсыздық көбінесе ұйқы жағдайына және түнде шырышты қабықтың күйіне байланысты болады. Кейде бұл жай ғана құрғап кету болса, кей жағдайларда созылмалы қабыну немесе жоғарғы тыныс жолдарының аурулары себеп болуы мүмкін. Себебін нақтылау үшін қосымша белгілерге назар аудару керек — құрғақтық, жөтел, мұрын бітелуі, дауыс тембрінің өзгеруі.

Егер дене қызуы мен инфекция белгілері болмаса, көбінесе мәселе шырышты қабықтың тітіркенуінде болады. Тамақтың ауырсынуы мен жайсыздығы кезінде қабынуды азайтатын құралдар қолдануға болады, бірақ белгі жиі қайталанса, дәрігерге қаралған дұрыс. Егер тамақ бірнеше апта бойы таңертең ауыратын болса, тек белгіні емдемей, себебін анықтау маңызды.

Құрғақ ауа

Таңертең тамақ ауыруының ең жиі себептерінің бірі — бөлмедегі ылғалдылықтың төмен болуы. Жылыту маусымында үйдегі ауа тым құрғақ болып, ылғалдылық 20–30% дейін төмендеуі мүмкін, ал тыныс алу жолдары үшін қолайлы деңгей — 40–60%.

Мұндай жағдайда шырышты қабық құрғап, сезімтал болады. Таңертең тамақта жыбырлау, жеңіл күйдіру, құрғақтық пайда болады. Әдетте жылы су ішкеннен немесе таңғы астан кейін жағдай жақсарады, өйткені шырышты қабық қалпына келеді.

Егер адам үнемі құрғақ ауада ұйықтаса, тамақтың қабынуы таңқаларлық емес.

Ұйқы кезінде ауызбен тыныс алу

Тағы бір жиі себеп — мұрынмен тыныс алудың бұзылуы. Ауа мұрын арқылы емес, ауыз арқылы өткенде, тамақтың шырышты қабығы тезірек құрғайды. Сондықтан таңертең тамақ ауыруы мүмкін.

Бұл жағдай созылмалы тұмау, аллергиялық ринит, мұрын қалқасының қисаюы немесе мұрын қосалқы қуыстарының қабынуы кезінде байқалады. Мұндайда таңертең тамақ жыбырлап, жеңіл жөтел қосылуы мүмкін. Кейде оянғанда жұтынғанда ауырсыну да болады.

Созылмалы қабыну

Кейде таңертеңгі тамақ ауруының себебі анағұрлым күрделі болуы мүмкін. Мысалы, жұтқыншақ пен бадамша бездердің созылмалы қабынуы. Оларға фарингит, тонзиллит, ларингит жатады. Бұл жағдайда шырышты қабық үнемі әлсіз қабыну күйінде болады.

Түнде жұтқыншаққа шырыш жиналып, тітіркенуді күшейтеді. Соның салдарынан таңертең жайсыздық, жөтел, жұтынғанда ауырсыну және тамақта «түйін тұрғандай» сезім пайда болуы мүмкін. Диагнозды тек дәрігер нақтылайды.

Рефлюкс

Кейде мәселе тыныс жолдарында емес, асқазанның жұмысында болады. Рефлюкс кезінде асқазан сөлі өңешке кері түседі, әсіресе жатқан кезде. Бұл шырышты қабықты тітіркендіріп, таңертең тамақтың ауыруына әкеледі. Мұндай жағдайда гастроэнтерологқа қаралу қажет. Әдетте тамақтану режимін өзгерту, түнде тамақ ішпеу және алкогольден бас тарту ұсынылады.

Жүктеме және сыртқы факторлар

Тамақтың шырышты қабығы жүктемеге және қоршаған ортаға өте сезімтал. Ұзақ сөйлегеннен, ән айтқаннан немесе қатты дауыспен сөйлегеннен кейін дауыс байламдары шамадан тыс жүктеліп, соның салдарынан таңертең тамақ ауыруы мүмкін.

Қосымша әсер ететін сыртқы факторлар:

• темекі шегу;
• ластанған ауа;
• суық ауа;
• температураның күрт өзгеруі.

Осының барлығы шырышты қабықтың тітіркенуін күшейтіп, ұйқыдан кейінгі жағдайға әсер етеді.

Қашан дәрігерге қаралу керек

Себептері кейде зиянсыз болуы мүмкін, бірақ кей жағдайларда маманға жедел қаралған дұрыс:

• ауырсыну 7–10 күннен ұзақ сақталса;
• жұтынғанда күшейсе;
• жоғары температура немесе қатты әлсіздік пайда болса;
• лимфа түйіндері ұлғайса;
• жұтыну немесе тыныс алу қиындаса.

Егер күн сайын таңертең тамақ ауыратын болса — дәрігерге баруды кешіктірмеңіз және өзін-өзі емдеумен айналыспаңыз, себебі бұл ауыр аурулардың белгісі болуы мүмкін.

Таңертеңгі жайсыздықты азайтуға не көмектеседі

Шырышты қабықтың тітіркенуін азайту үшін әдетте қарапайым шаралар жеткілікті:

• ауаның ылғалдылығын қалыпты деңгейде ұстау;
• бөлмені жиі желдету;
• мұрынмен тыныс алуды бақылау;
• күн бойы жеткілікті мөлшерде су ішу;
• химиялық тітіркендіргіштерден, темекіден және өкпек желден аулақ болу;
• дауыс байламдарын шамадан тыс жүктемеу;
• мүмкін болатын аллергиялық реакцияларды ескеру;
• жылытқыштар мен кондиционерлерді абайлап пайдалану;
• қажет болса — ауа ылғалдандырғыш қолдану.

Бұл шаралар тамақ ауырсынуын толық жоймауы мүмкін, өйткені негізгі себепті емдеу қажет. Бірақ олар жалпы жағдайды айтарлықтай жақсартады.