Созылмалы фарингит: емдеу және алдын алу

Тамақтың ауыруының негізгі себептерінің бірі — созылмалы фарингит, ол ЛОР-ауруларының шамамен 10%-ын құрайды. Оның жиі кездесуі өте қарапайым себеппен түсіндіріледі — жұтқыншақтың шырышты қабатын тітіркендіретін факторлардың көптігі. Аурудың созылмалы түрі шырышты қабаттың тұрақты өзгерістерімен және мерзімді өршуімен сипатталады.

Әрине, үнемі мазалайтын жайсыздық өмір сапасын төмендетеді. Көпшілік тамақ ауруына қарсы дәрілерді алғашқы көмек ретінде қабылдайды, алайда созылмалы үдеріс неғұрлым кешенді тәсілді және ауру себептерін түсінуді талап етеді.

Негізгі себептері

Созылмалы фарингиттің ең жиі кездесетін себептері — әртүрлі тітіркендіргіш факторлардың ұзақ уақыт әсер етуі:

• суық, құрғақ немесе ластанған ауаның тұрақты әсері;
• жоғарғы тыныс жолдарының жиі инфекциялары;
• аллергиялық реакциялар;
• мұрын арқылы тыныс алудың бұзылуы;
• асқазан аурулары, мысалы — қышқылдық рефлюкс;
• темекі шегу және темекі түтінін жұту;
• дауысқа шамадан тыс күш түсу;
• шырышты қабатты құрғататын жергілікті құралдарды дұрыс қолданбау.

Қауіп факторларының санын азайту маңызды, себебі тамақтың бақылаусыз және тұрақты тітіркенуі аурудың созылмалы түрге өтуін жеделдетеді.

Созылмалы фарингит: белгілері

Белгілер қабыну түріне, жағдайдың ауырлығына және ағзаның жеке ерекшеліктеріне байланысты. Сондай-ақ, ұйқы кезінде шырышты қабаттың кебуіне байланысты таңертең тамақ ауыруы күшеюі мүмкін. Ересектердегі созылмалы фарингиттің негізгі белгілері:

• тамақта үнемі жыбырлау мен құрғақтық сезімі;
• тамақта түйін тұрғандай сезім;
• айқын дене қызуының көтерілуінсіз орташа ауырсыну;
• жұтқыншақтың артқы қабырғасымен шырыштың ағуы;
• дауыстың өзгеруі;
• жұтыну кезінде жайсыздық.

Неғұрлым арнайы түрлері де кездеседі. Мысалы, гипертрофиялық созылмалы фарингитте тіндердің айқын қызаруы мен құрылымдық өзгерістері байқалады, ал шырышты қабатта түйіршікке ұқсас ұсақ тығыздалулар пайда болады.

Бұл диагноздың тағы бір атауы — созылмалы гранулезді фарингит. Ал созылмалы назофарингит немесе ринофарингит — бүкіл мұрын-жұтқыншақтың қабынуы, бұл жағдайда ринит белгілері (мұрыннан су ағу) қосылады. Мұның бәрі ЛОР-дәрігерге мүмкіндігінше тезірек қаралуға себеп.

Созылмалы және жедел фарингит — айырмашылығы неде

Созылмалы фарингит біртіндеп дамиды — шырышты қабаттың тітіркендіргішпен тұрақты жанасуы салдарынан немесе жедел қабынудың жиі не дұрыс емделмеген эпизодтарынан кейін. Ол айқын емес түрде көрінеді — тұрақты жайсыздық, құрғақтық, жеңіл жөтел және жұтқыншақта бөгде зат тұрғандай сезім. Белгілер айлар бойы сақталуы мүмкін және ең алдымен аурудың себебін жоюды талап етеді.

Жедел фарингит, керісінше, кенеттен және тез дамиды. Көбіне вирустық инфекциямен байланысты және жұтыну кезіндегі қатты ауырсынумен, жалпы әлсіздікпен, дене қызуының көтерілуімен және жұтқыншақтың артқы қабырғасының айқын қызаруымен көрінеді. Ол қысқа мерзімді болып, дұрыс ем жүргізілген жағдайда шамамен бір аптада басылады.

Емі: кешенді тәсіл

Созылмалы фарингитке қарсы әмбебап дәрі жоқ. Тексеруден кейін дәрігер тағайындайтын кешенді терапия қажет.

Емдеу мыналарды қамтиды:

• шырышты қабатты тітіркендіретін факторларды жою;
• қалыпты ылғалдануды қалпына келтіру;
• созылмалы фарингиттің асқынуларының алдын алу;
• белгілердің айқындылығын азайту.

Жеңіл жағдайларда үй жағдайындағы үйдегі ауаның оңтайлы ылғалдылығын сақтау, жеткілікті сұйықтық ішу және темекі шегуден бас тарту секілді қарапайым шаралардың өзі көмектесуі мүмкін.

Асқыну кезінде дәрігер қосымша емдеу әдістерін тағайындауы мүмкін. Бұл белгілерді жеңілдетуге арналған құралдар — мысалы, қосалқы инфекцияға байланысты дене қызуы көтерілгенде қызу түсіретін препараттар. Немесе жай көп сұйықтық ішу жеткіліксіз болған жағдайда шырышты қабатты ылғалдандыруға арналған арнайы ерітінділер.

Барлық қосалқы ауруларды ескере отырып, толық клиникалық көріністі жинау маңызды. Рефлюкс кезінде тамақтануды түзету және гастроэнтерологтың кеңесі қажет. Егер қабыну аллергиямен байланысты болса, аллергенді анықтап, тиісті маманға жүгіну керек.

Созылмалы фарингиттің салдары мен асқынулары

Емделмеген созылмалы фарингит келесі асқынуларға әкелуі мүмкін:

• шырышты қабат тіндерінің тұрақты құрылымдық өзгерістерінің дамуы;
• үнемі жайсыздық пен ауырсынуға байланысты өмір сапасының төмендеуі;
  инфекцияның қосылуы.

Көп жағдайда бұл жағдай өмірге қауіпті болмаса да, белгілерді елемеуге болмайды. Уақтылы диагностика асқынулардың алдын алып, көптеген жағымсыз салдардан сақтануға мүмкіндік береді.

Созылмалы фарингиттің алдын алу

Негізінен алдын алу шаралары шырышты қабатты тітіркендіретін факторларды жоюға бағытталған. Төменде бірнеше әмбебап ұсыным берілген:

• ауаның ылғалдылығын 40–60% деңгейінде ұстаңыз;
• температураның күрт өзгеруінен және суықтап қалудан сақтаныңыз;
• жеткілікті мөлшерде сұйықтық ішіңіз, әсіресе құрғақ климатта;
• темекі шегуден және зиянды әдеттерден бас тартыңыз;
• шаң мен химиялық тітіркендіргіштерден аулақ болыңыз;
• мұрын мен тамақ ауруларын уақтылы емдеңіз;
• шырышты қабатты құрғатып алмау үшін антисептикалық ерітінділерді және басқа симптоматикалық препараттарды абайлап қолданыңыз;
• дауыс сіңірлерін шамадан тыс жүктемеңіз.

Егер тұрақты белгілер пайда болса немесе жағдай нашарласа, оториноларингологтың кеңесі қажет. Өзін-өзі емдеу уақытша жеңілдік беруі мүмкін, бірақ жалпы мәселені ушықтыруы ықтимал.